U prostorijama Bošnjačkog nacionalnog vijeća održan je Ženski sud – slučaj “Foča”, posvećen žrtvama seksualnog nasilja tokom rata u Bosni i Hercegovini (1992–1995). Događaj su zajednički organizovale Žene u crnom, Autonomni ženski centar i Akademska inicijativa “Forum 10”.
Ženski sud – slučaj “Foča” posvećen je ženama koje su preživele ratno seksualno nasilje i predstavlja simbol borbe protiv nekažnjivosti zločina nad ženama u ratu. Tokom rata, Foča je postala jedno od najpoznatijih mesta sistematskog seksualnog nasilja u Bosni i Hercegovini. Žene i devojčice, većinom bošnjačke nacionalnosti, bile su zatvarane, mučene i silovane u improvizovanim logorima i “kućama za silovanje”.
Zločini počinjeni u Foči bili su prelomni trenutak u međunarodnom pravu, jer zahvaljujući hrabrosti žena koje su svedočile, Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (ICTY) je prvi put u istoriji utvrdio da se seksualno ropstvo smatra zločinom protiv čovečnosti. Presuda za slučaj “Foča” postala je presedan koji je promenio međunarodne standarde i otvorio put priznavanju seksualnog nasilja kao oružja rata i sredstva genocida.
Ipak, i pored ove istorijske presude, mnogi zločini nad ženama i muškarcima Foče nikada nisu obelodanjeni niti priznati, ostajući u tišini i zaboravu. Upravo zato, Ženski sud ima za cilj da vrati glas žrtvama, sačuva sećanje i podstakne društvenu i institucionalnu odgovornost.
Na sudu su svedočenja iznele Ilvana Konjo, Zenija Hajdarević, Halida Konjo Uzunović i Kemalemir Frašto, čije su ispovesti još jednom ukazale na potrebu da se o zločinima govori otvoreno i sa poštovanjem prema žrtvama.
Kemalemir Frašto, Ilvana Konjo, Zenija Hajdarević, Halida Konjo Uzunović.
Halida Konjo Uzunović, svedokinja na Ženskom sudu – slučaj “Foča”, istakla je tragične razmere stradanja u ovom gradu, uz jasne statističke podatke i lično svedočenje: „Više od 3.000 Bošnjaka ubijeno je u Foči između 1992. i 1995. godine. Foča je opština u kojoj je tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu ubijeno i silovano najviše žena. Za nas pravde nema, nama i u nama je sve ubijeno 1992. godine. To je zločin bez presedana, najgnusniji, najprljaviji i najbrutalniji.
Na području Foče stradalo je oko 3.000 ljudi, 1.514 osoba se vodi kao nestalo, a još uvek tragamo za 627. Na stotine žena je silovano. Brojke su zastrašujuće i svedoče da se radilo o smišljenom i sistemskom planu – o pokušaju istrebljenja Bošnjaka sa tih prostora. Cjelokupno bošnjačko stanovništvo je bilo proterano.
Taj plan potvrđuje i ono što vidimo danas: murali koji se crtaju trideset godina kasnije. Šta žrtva može da očekuje kada se vrati u Foču i na svakoj drugoj zgradi ugleda murale vojvoda iz ratova, pa i agresije na BiH? Sve što je nama urađeno bilo je planski – da se nikada ne poželimo vratiti.
Kako da se vrati žena koja je silovana, kojoj su ubili muža, brata, spalili kuću? U samom gradu Foča bošnjačke povratnike možete izbrojati na prste jedne ruke; nešto više ih se vratilo u okolna sela i prigradska naselja. Pre rata, Bošnjaci su činili oko 75 odsto stanovništva Foče. Danas nas – gotovo da nema, naglasila je Halida Konjo Uzunović”
Na događaju su svoja svedočenja izneli su i Ilvana Uzunović, Kemalemir Frašto i Zenija Hajdarević, čiji su iskazi dodatno osvetlili razmere stradanja, ali i snagu i istrajnost žrtava koje odbijaju da ćute o istini.
